Strona główna » Atex » ATEX w lakierni – strefy zagrożenia wybuchem i dokumentacja

ATEX w lakierni – strefy zagrożenia wybuchem i dokumentacja

W lakierniach tworzą się atmosfery wybuchowe za każdym razem, gdy rozpoczyna się natrysk, więc istnieje obowiązek sporządzenia oceny zagrożenia wybuchem i wyznaczenia stref – gazowych przy lakierowaniu mokrym, pyłowych przy malowaniu proszkowym. Podstawą jest §37 rozporządzenia MSWiA z 7 czerwca 2010 r., a odpowiada za nią inwestor, projektant lub użytkownik decydujący o procesie technologicznym. Pracodawca sporządza dodatkowo dokument zabezpieczenia przed wybuchem – przed udostępnieniem miejsca pracy.

Napisz wiadomość

Zadzwoń: 782 336 682

Dyrektywa ATEX

Firedom

Dlaczego lakiernia wymaga dokumentacji ATEX?

Najczęstsze nieporozumienie dotyczy kabiny. Deklaracja zgodności, znak CE i zgodność z PN-EN 16985 potwierdzają bezpieczeństwo urządzenia, nie obiektu. Kabina jest wyposażeniem pomieszczenia – obowiązek oceny zostaje po stronie użytkownika decydującego o procesie.

Bezpieczeństwo w kabinie opiera się na jednym założeniu: że wentylacja utrzyma stężenie oparów poniżej 25% dolnej granicy wybuchowości w lakierniach manualnych i poniżej 50% DGW w automatycznych i proszkowych. To wartości dla kabiny sprawnej i czystej – zatkany filtr albo obniżona wydajność wentylatora wywracają je w ciągu jednej zmiany.

Technologia przesądza o rodzaju stref. Lakierowanie mokre daje strefy gazowe 0, 1 i 2 – w kabinie, mieszalni i magazynie, gdzie większość rozcieńczalników ma temperaturę zapłonu poniżej 21°C. Malowanie proszkowe daje strefy pyłowe 20, 21 i 22. Urządzenie dopuszczone do strefy gazowej nie jest automatycznie dopuszczone do pyłowej.

Dwa miejsca wypadają z dokumentacji najczęściej: strona czysta filtra i kanały wyrzutowe, bo nieszczelny wkład przenosi farbę proszkową do przestrzeni uznanej za czystą, a stamtąd do hali. Drugie to faza suszenia – rozpuszczalniki odparowują długo po zakończeniu natrysku, a ryzyka suszenia PN-EN 16985 nie obejmuje.

W lakierniach zaczynamy od kart charakterystyki i rzeczywistej wydajności wentylacji. To one przesądzają, czy strefa zamknie się w obrysie kabiny, czy obejmie także halę.

Prześlij karty charakterystyki lakierów i dane wentylacji kabiny – wycenimy dokumentację i podamy termin.

ATEX lakiernia

Często zadawane pytania – ATEX w lakierni

Nie. Deklaracja zgodności i znak CE potwierdzają bezpieczeństwo samego urządzenia, a nie obiektu, w którym ono stoi. Ocena zagrożenia wybuchem dotyczy pomieszczenia i terenu, a obowiązek jej sporządzenia spoczywa na inwestorze, projektancie lub użytkowniku decydującym o procesie technologicznym (§37 rozporządzenia MSWiA z 7 czerwca 2010 r.). Renoma producenta kabiny nie zmienia tu niczego – kabina jest wyposażeniem lakierni, nie zastępstwem dokumentacji.

Tak, i to jako osobne zagrożenie. Rozpuszczalniki odparowują z powłoki jeszcze długo po zakończeniu natrysku, a w fazie suszenia dochodzi do tego podwyższona temperatura. PN-EN 16985 nie obejmuje ryzyka związanego z suszeniem w kabinach lakierniczo-suszarniczych – reguluje je odrębna norma EN 1539. Dokumentacja musi więc opisywać kabinę w obu trybach pracy.

PN-EN 16985 wymaga, aby wentylacja utrzymywała stężenie substancji palnej poniżej 25% dolnej granicy wybuchowości w lakierniach manualnych natryskowych i poniżej 50% DGW w lakierniach automatycznych i proszkowych. To jednak wartości projektowe, przyjęte dla kabiny sprawnej i czystej. Zatkane filtry, zużyta mata podłogowa albo obniżona wydajność wentylatora zmieniają ten obraz w ciągu jednej zmiany.

Zwykle tak. Większość rozcieńczalników stosowanych w lakiernictwie to ciecze o temperaturze zapłonu poniżej 21°C, czyli parujące w temperaturze pomieszczenia. Strefę wyznacza się, jeżeli może w nim wystąpić mieszanina wybuchowa o objętości co najmniej 0,01 m³ w zwartej przestrzeni, co przy otwieraniu i przelewaniu pojemników zdarza się szybciej, niż zakłada większość zakładów. Osobno ocenia się, czy pomieszczenie jest zagrożone wybuchem – kryterium jest przyrost ciśnienia powyżej 5 kPa.

Lakierowanie mokre daje strefy gazowe 0, 1 i 2 – od oparów rozpuszczalników w kabinie, przez mieszalnię, po magazyn wyrobów lakierowych. Malowanie proszkowe daje strefy pyłowe 20, 21 i 22 – wewnątrz kabiny wyciągowej, cyklonu, filtra odpylającego, zbiornika proszku i stołu wibracyjnego. Wymagania wobec urządzeń są w obu przypadkach inne, a urządzenie dopuszczone do strefy gazowej nie jest automatycznie dopuszczone do pyłowej.

W lakierniach mokrych dominują wyładowania elektrostatyczne – przy natrysku elektrostatycznym wysokie napięcie jest częścią technologii, a nieuziemiony detal, wózek albo element konstrukcji staje się gromadzącą ładunek elektrodą. W lakierniach proszkowych dochodzą do tego złogi farby na elementach mocujących układu transportującego, które przerywają ciągłość uziemienia. Kolejne źródła to urządzenia elektryczne bez wymaganego wykonania przeciwwybuchowego i gorące powierzchnie w strefie suszenia.

Bo „czysta” jest tylko przy sprawnych wkładach. Nieszczelny wkład filtracyjny przenosi farbę proszkową do części uznanej za czystą, a stamtąd kanałami do hali – czyli do przestrzeni, dla której nikt stref nie wyznaczał. To jedna z najczęściej pomijanych rzeczy w dokumentacji lakierni proszkowych i powód, dla którego warto rozważyć wyprowadzenie kanałów wyrzutowych poza budynek.

Nieprzestrzeganie przepisów BHP jest wykroczeniem zagrożonym karą grzywny od 2000 zł do 60 000 zł (art. 283 §1 Kodeksu pracy w brzmieniu obowiązującym od 8 lipca 2026 r.), a przy bezpośrednim zagrożeniu życia lub zdrowia inspektor pracy może nakazać wstrzymanie prac. W lakierniach usługowych dochodzi jeszcze jedno ryzyko: brak wymaganej dokumentacji bywa podstawą do odmowy wypłaty odszkodowania po pożarze, a szkody obejmują wtedy również powierzone pojazdy lub detale klientów.

Stan prawny na: 4 sierpnia 2026 r.

Baza wiedzy

zobacz wszystkie wpisy