Strona główna » Atex » ATEX w stolarni – strefy zagrożenia wybuchem pyłu drzewnego

ATEX w stolarni – strefy zagrożenia wybuchem pyłu drzewnego

Każda stolarnia prowadząca obróbkę drewna wytwarza pył zdolny do wybuchu, więc ma obowiązek sporządzenia oceny zagrożenia wybuchem i wyznaczenia stref pyłowych 20, 21 i 22. Podstawą jest §37 rozporządzenia MSWiA z 7 czerwca 2010 r., a odpowiada za nią inwestor, projektant lub użytkownik decydujący o procesie technologicznym. Pracodawca sporządza dodatkowo dokument zabezpieczenia przed wybuchem – przed udostępnieniem miejsca pracy.

Napisz wiadomość

Zadzwoń: 782 336 682

Dyrektywa ATEX

Firedom

Dlaczego stolarnia wymaga dokumentacji ATEX?

Lite drewno pali się powoli. Ten sam materiał w postaci pyłu spala się w ułamku sekundy i wytwarza falę ciśnienia – do zapłonu wystarcza iskra od gwoździa, który trafił do odciągu razem z deską.

Próg formalny jest niski: strefę wyznacza się już wtedy, gdy w pomieszczeniu może wystąpić mieszanina wybuchowa o objętości co najmniej 0,01 m³ w zwartej przestrzeni. Wnętrze cyklonu czy kontenera na trociny przekracza tę wartość wielokrotnie – wielkość zakładu nie zwalnia z obowiązku.

Przy pyłach dochodzi zjawisko, którego nie ma przy gazach. Wybuch w filtrze podrywa pył zalegający na konstrukcji hali, belkach i lampach, tworząc obłok w całej kubaturze – i ten wybuch wtórny bywa groźniejszy od pierwotnego. Dlatego usuwanie pyłu to środek ochrony przeciwwybuchowej, a nie sprzątanie.

Dla pyłu drzewnego nie ma gotowej tabeli zasięgów – strefy 20, 21 i 22 wyznacza się indywidualnie według PN-EN 60079-10-2. O zasięgu decydują rozdrobnienie pyłu, wilgotność drewna, wydajność i szczelność odciągu, więc dwie stolarnie o identycznym parku maszynowym mogą mieć zupełnie inne rysunki stref.

Klasyfikację zaczynamy od instalacji odpylającej, bo to ona przesądza o wszystkim pozostałym. Uszczelnienie kanałów i detekcja iskier potrafią ograniczyć strefy bardziej niż jakakolwiek zmiana w hali.

Prześlij schemat instalacji odpylającej – odpowiemy, co obejmie dokumentacja i ile potrwa.

ATEX - stolarnia

Często zadawane pytania – ATEX w stolarni

Decyduje ilość pyłu, nie wielkość zakładu. Strefę zagrożenia wybuchem wyznacza się w pomieszczeniu, jeżeli może w nim wystąpić mieszanina wybuchowa o objętości co najmniej 0,01 m³ w zwartej przestrzeni (§37 rozporządzenia MSWiA z 7 czerwca 2010 r.). Wnętrze zbiornika na trociny, filtra czy cyklonu przekracza ten próg w każdej stolarni z instalacją odciągową. Odrębnie ocenia się, czy całe pomieszczenie jest pomieszczeniem zagrożonym wybuchem – tu kryterium jest przyrost ciśnienia powyżej 5 kPa.

Najczęstszym źródłem jest iskra mechaniczna – od gwoździa, wkrętu lub kamienia, który trafił do odciągu razem z materiałem, albo od przegrzanego łożyska czy tępego narzędzia. Dlatego w kanałach odciągowych stosuje się detekcję i gaszenie iskier, zanim dotrą one do filtra. Kolejne źródła to wyładowania elektrostatyczne na nieuziemionych elementach instalacji, gorące powierzchnie i urządzenia elektryczne bez wymaganego wykonania przeciwwybuchowego.

Bo zasięg zależy od parametrów konkretnego pyłu i konkretnej instalacji: rozdrobnienia, wilgotności drewna, wydajności odciągu, szczelności połączeń i tego, ile pyłu zalega na powierzchniach. Ustawodawca podał gotowe wymiary dla stacji paliw i biogazowni rolniczych, ale dla pyłów odsyła do Polskich Norm – strefy 20, 21 i 22 wyznacza się indywidualnie, w oparciu o PN-EN 60079-10-2. Dlatego dwie stolarnie o podobnym parku maszynowym mogą mieć zupełnie inne rysunki stref.

Nie osobna, ale obejmująca dwa rodzaje atmosfery wybuchowej naraz. Obróbka daje strefy pyłowe 20, 21 i 22, a lakierowanie i magazynowanie rozpuszczalników – strefy gazowe 0, 1 i 2. Wymagania wobec urządzeń są w obu przypadkach inne, a w kabinie lakierniczej strefy potrafią się nakładać. Dokumentacja musi to rozdzielić, inaczej dobór urządzeń będzie błędny w jedną albo w drugą stronę.

Wybuch pierwotny – zwykle wewnątrz filtra, cyklonu lub zbiornika – wytwarza falę ciśnienia, która podrywa pył zalegający na konstrukcji, belkach, lampach i maszynach. Poderwana warstwa tworzy obłok w całej hali i zapala się od pierwszego wybuchu. Skutki wybuchu wtórnego są zwykle dużo poważniejsze, bo obejmuje on całą kubaturę zakładu. Z tego powodu w stolarni sprzątanie zalegającego pyłu jest środkiem ochrony przeciwwybuchowej, a nie kwestią porządku.

Nie, to dwa odrębne reżimy, choć dotyczą tego samego pyłu. Pomiary na stanowiskach pracy odnoszą się do zdrowia – NDS dla frakcji wdychalnej pyłów drewna wynosi 2 mg/m³ od 18 stycznia 2023 r., a pyły drewna są klasyfikowane jako czynnik rakotwórczy. Dokumentacja ATEX odnosi się do wybuchowości i doboru urządzeń. Zakład prowadzący obróbkę drewna ma oba obowiązki równolegle i kontrola PIP sprawdza je niezależnie od siebie.

Nieprzestrzeganie przepisów BHP jest wykroczeniem zagrożonym karą grzywny od 2000 zł do 60 000 zł (art. 283 §1 Kodeksu pracy w brzmieniu obowiązującym od 8 lipca 2026 r.). Przy bezpośrednim zagrożeniu życia lub zdrowia inspektor pracy może nakazać wstrzymanie prac – w praktyce oznacza to zatrzymanie odciągu, a więc i całej produkcji. Osobne ryzyko dotyczy ubezpieczenia: po pożarze lub wybuchu brak wymaganej dokumentacji bywa podstawą do odmowy wypłaty odszkodowania.

Wnętrza urządzeń instalacji odpylającej – filtra, cyklonu, zbiornika lub kontenera na trociny oraz rurociągów transportu pneumatycznego – to typowo strefa 20. Bezpośrednie otoczenie punktów zrzutu, śluz i miejsc opróżniania to najczęściej strefa 21, a przestrzenie wokół nieszczelności, połączeń i miejsc okresowego zalegania pyłu – strefa 22. Klasyfikację zawsze potwierdza się na obiekcie, bo o zasięgu decyduje stan techniczny instalacji.

Stan prawny na: 4 sierpnia 2026 r.

Baza wiedzy

zobacz wszystkie wpisy